اینترنت سفید یا بین‌الملل؟

به گزارش دنیای اقتصاد قطع کامل اینترنت بین‌الملل در ایران وارد نوزدهمین روز شد. اتصال کاربران ایرانی به شبکه جهانی نیز درگیر امروز و فرداهای تکراری شده است. پیش از این، گفته می‌شد تا شنبه شب ۴ بهمن، اینترنت برای همه وصل می‌شود، اما نه تنها این اتفاق رخ نداد که بهانه جدیدی به بهانه‌های قبلی اضافه شد: مشکل فنی. کارشناسان این حوزه می‌گویند وقتی می‌توان ناگهانی اینترنت را به‌صورت کامل قطع کرد، به همین شکل نیز می‌توان آن را وصل کرد. با این حال، ارزیابی‌های متفاوتی نسبت به برگشت اینترنت به حالت قبل از ۱۸ دی‌ماه طرح می‌شود. از یک طرف، مسوولان درباره اتصال اینترنت در آینده نزدیک می‌گویند؛ از طرف دیگر، برخی کارشناس‌های فنی اتصال به شبکه جهانی را بعید می‌دانند و دلایل مختلفی را برای این وضعیت از وایت‌لیست شدن و ارتقای شبکه ملی گرفته تا از کار افتادن سیستم فیلترینگ اعلام می‌کنند.

سناریوهای برگشت اینترنت

اواخر هفته گذشته بود که کاربران ایرانی با قطع و وصل اینترنت همراه در پنج‌شنبه شب و روز جمعه، نسبت به برگشت اینترنت جهانی امیدوار شدند. نت‌بلاکس نیز این وضعیت را تایید و اعلام کرد که تا صبح جمعه، دسترسی گسترده‌تر به اپلیکیشن‌های پیام‌رسان تایید شده و تونل‌های VPN بیشتری از داخل ایران در حال اتصال هستند. با این حال، سرویس‌ها به‌شدت فیلتر شده‌اند و اتصال بین‌المللی قابل مشاهده همچنان ضعیف است؛ موضوعی که نشان‌دهنده پیکربندی «فیلترنت پلاس» است. در نتیجه، کاربران ایرانی وارد هفته جاری شدند و خبری از اتصال ۱۰۰ درصدی نشد. به این دلیل که اتصال محدود و کند برخی کاربران به اینترنت از طریق تونل‌زنی (روش‌های دور زدن فیلترینگ) بوده است و برخی پلتفرم‌های آنلاین نیز هر از گاهی در فهرست سفید قرار گرفته‌اند. این وضعیت در روز شنبه نیز تکرار شد و منابع معتبر بین‌المللی از بازگشت ۴۰ درصدی اینترنت خبر دادند. کاربران یکی از اپراتورهای همراه نیز توانستند برای مدت کوتاهی به تلگرام، توییتر و اینستاگرام بدون نیاز به فیلترشکن دسترسی داشته باشند.
اما بعد از دقایق کوتاهی آزادی کامل اینترنت، دوباره اتصال‌ها فیلتر شد. این اتفاق چندان عجیب و جدید نیست. تجربه سال‌های قبل نشان می‌دهد که هر بار در زمان قطع کامل اینترنت و یا بازگشت به حالت قبل، برخی کاربران بدون فیلتر به اینترنت دسترسی پیدا می‌کنند. اما این‌بار یک تفاوت مهم با تجربه‌ها‌ی قبلی دارد و آن هم قطع و وصل‌های مکرر در روزهای اخیر است. کارشناس‌ها دلایل مختلفی برای این وضعیت اعلام می‌کنند. برخی از آن‌ها، به به‌روزرسانی قوانین و امنیت شبکه داخلی اینترنت و اختلال‌ها اشاره می‌کنند. برخی دیگر هم از مشاهده نشانه‌های یک دلیل، نگران هستند؛ آن هم پیاده‌کردن یک الگوی دسترسی ویژه به اینترنت است. دسترسی که باعث می‌شود در ساعتی از روز افراد فکر کنند چون نوتیفیکیشن پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی‌شان را می‌گیرند، پس اینترنت متصل شده است.
کارشناس‌های فنی این وضعیت را حرکت از بلک‌لیست به سمت وایت‌لیست توصیف می‌کنند. مدلی که در آن همه دسترسی‌ها به‌صورت پیش‌فرض مسدود هستند و فقط مقاصد از پیش‌تاییدشده اجازه ارتباط دارند. نگرانی اصلی در این وضعیت این است که بازگشایی مرحله‌ای برخی سرویس‌ها، زمانی که اینترنت بین‌الملل عملا قطع است، به ابزاری برای آزمون و خطای این مدل تبدیل شود.
در شرایطی که اخبار متفاوتی از سرنوشت اینترنت در کشور مطرح می‌شود، مسوولان همچنان سعی می‌کنند تا با اعلام زمان‌‌های متفاوت مردم را نسبت به اتصال اینترنت امیدوار نگه دارند. به این صورت که دو روز از خبر دسترسی به اینترنت بین‌الملل در شنبه گذشت و خبری دیگر منتشر شد که اتصال مجدد اینترنت در شورای‌عالی امنیت ملی تصویب و به وزارت ارتباطات ابلاغ شده است. در حین نگارش این گزارش، خبر تکمیلی از سوی وزارت ارتباطات منتشر شد که این وزارتخانه، ابلاغ آزاد‌سازی اینترنت را تکذیب کرد. این تایید و تکذیب‌ها در شرایطی رخ می‌دهد که کاربران و کسب و کارها در برزخ امید و ناامیدی وصل اینترنت نگه داشته شده‌اند، اما تغییری در وضعیت ایجاد نمی‌شود. با این حال، مسوولان در تلاش هستند تا با اعلام زمان‌های مختلف امید برگشت اینترنت را در بین جامعه زنده نگه دارند.

توزیع گزینشی اینترنت

در شرایطی که اغلب کاربران ایرانی از اینترنت محروم هستند و برخی از آنها به صورت محدود و مقطعی دسترسی دارند، برخی دیگر یا به اینترنت سفید و یا اینترنت طبقاتی متصل شده‌اند. هفته پیش، خبر رسید که از ۲۵دی‌ماه، تجار و بازرگانان در اتاق‌های بازرگانی به اینترنت دسترسی دارند. البته این دسترسی نیم‌ساعته، با داشتن کارت بازرگانی و در حضور ناظر آن هم فقط در سیستم‌های مشخص است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که اتاق‌های ایران، تهران، تعاون در استان تهران به این شکل به اینترنت برای انجام امور تجاری خود دسترسی دارند. پس از اتاق‌های بازرگانی، سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کشور نیز در سایت خود اعلام کرد که «در پی پیگیری‌های مستمر سازمان نصر کشور، اتصال IP تعدادی از کسب‌وکارهای عضو این سازمان از جمله به اینترنت بین‌الملل برقرار شد.» این اتصال از چهارشنبه، اول بهمن‌ماه برقرار شده است.
در مجموع، آنچه این روزها رخ می‌دهد، قطع و وصل اینترنت بین‌الملل نیست و از نظر کارشناس‌ها، این وضعیت آزمایش دسترسی سفید به اینترنت است. همچنین به استناد منابع معتبر داخلی و بین‌المللی نیز اینترنت جهانی در ایران همچنان قطع یا نزدیک به صفر است. از سوی دیگر، به نظر می‌رسد که احتمالا در روزهای آتی قرار است تا به تعداد شرکت‌ها و کسانی که به اینترنت طبقاتی دسترسی دارند، اضافه شود.